Gaindegia - Euskal Herriko ekonomia eta gizarte garapenerako behategia

Fiskalitatea, gastu soziala, zor subiranoa... Gaindegia Txostena badator

Fri, 03 Feb 2012 09:27:24 +0100

Gai eta eduki berriekin Gaindegia Txostena 2011 argitalpena osatu dugu. Pixkanaka, Gaindegiaren web gunean edukiak zintzilikatuko ditugu. Analisiak (internazionalizazioa, gastu sozialen murrizketa, euroaren etorkizuna, erregio deprimituen azterketa...), eztabaida foroak (zor subiranoa), prentsa dosierra, Euskal Herriko eta bere lurraldeei dagokien estatistika sozio ekonomikoen eguneratzea...

Fiskalitatea, Xabier Aja

Thu, 02 Feb 2012 13:12:26 +0100

Zergei buruzko eztabaida. Zergak igo ala gutxiago gastatu?

Finantza-krisia izan da 2011. urteko gertakari eta albiste nagusia, eta gurean, zehazki, krisi horrek zergen inguruan eragin duen eztabaida nabarmendu da. Jarduera ekonomikoaren beherakadak bi efektu osagarri izan ditu: zergen bidezko diru-sarrerak urritu dira batetik, eta, horrekin batera, gizarte-gastuak handitu dira, langabezia igo delako, batik bat. Horren guztiaren ondorioz, defizit publikoaren egoera ez da oneratzen, eta horrek handitu egiten ditu herritarrek pairatzen dituzten efektu kaltegarria, zaila eta garestia baita hura finantzatzea Europar Batasuneko estatu gehienentzat. Espainiako estatuaren kasuan, arrisku-prima oso handia ordaindu behar izatea da egoera zail horren adierapen nabarmenena. Euskadiko enpresek eta erakunde publikoek interes-tasa handiak ordaindu behar izan dituzte, denbora luzean mantendu ezinezkoak.

Egoera hori ikusita, eztabaida piztu da. Batzuek pentsatzen dute kosta ahala kosta murriztu behar direla gastuak, batik bat, herri-lanetan eta gizarte-laguntzetan egiten direnak, eta, ziur asko, baita osasunaren eta hezkuntzaren esparruetakoak ere. Eta, haien aurrean, beste batzuek pentsatzen dute handitu egin behar direla zergen bidezko sarrerak, presio fiskal handiago bat ezarriz. Gizarte-maila ertainei presio fiskal handiago bat ezartzeak lekarkeen arazoa da hori kaltegarria izan daitekeela ekonomiarentzat. Diru gutxiago izango dute eskura eta, ondorioz, krisi ekonomikoa handi daiteke, kontsumoa apalduko delako.

Azken hamarkadako datu objektiboek esaten dute presio fiskala arindu egin dela Euskadin eta Espainian. ELA sindikatuak, EAEko datuei erreparatuta, gogorarazten du presio fiskala, 2009. urtean, ez balitz izan 2007. urtekoa baino arinagoa, herri-erakundeek 3.200 milioi euro gehiago bildu izango lituzketela. Sindikatu horren esanetan, Europako batez bestekoa baino 9,6 puntu apalagoa da EAEko presio fiskala.

Estatuak BPGarekiko izan zituen diru-sarrera fiskalak ehuneko 5,5 puntu jaitsi ziren 2007 eta 2010 urteen bitartean, %37,2tik %31,7ra; hala, OCDE organizazioko Revenue Statistic azterlanaren arabera, Espainia izan zen, OCDE organizazioko herrialdeen artean, presio fiskala gehien arindu zuena epe horretan. Fiskalitate zuzena da bidezko eta progresiboena, beren errenta-mailaren arabera ordaintzen baitute herritarrek, baina irudi-arazoak dakartza horrek hauteskundeei begira, eta, ondorioz, alderdi politikoek zeharkako fiskalitatearen alde egin ohi dute. Horren adibidea da BEZa, zergapetuentzat agerikoagoa baita PFEZan diru-zenbateko bat atxikitzea, ogi-barra bat erostean haren zati bat zerga moduan ordaintzea baino.

Horiek horrela, presio fiskala handitzeko bideari ekin zaio EAEn, Ondarearen gaineko Zerga eta Ondorengotzen gaineko Zerga berrezarri baitira eta banku-gordailuen interesak zergapetzeari ekin baitzaio, besteak beste. Neurri horien arazoa da gizarteko aberatsek nekez betetzen dituztela, SICAV sozietateak eta bestelako figura juridikoak erabiltzen baitituzte zerga gutxi ordaintzeko. Hala, maila ertainak zigortzen dituzte neurri horiek, beren zergak (PFEZ, BEZ, etab.) ordaindu ondoren, zerga-karga handiagoei egin behar baitiete aurre. Ondorengotzen gaineko Zergaren eta Sozietateen Irabazien gaineko Zergaren kasuan, kontuan hartu behar da enpresen lehiakortasuna kalte dezaketela, eta, bereziki, lanpostu gehien sortzen dituzten enpresena, enpresa txiki eta ertainena.

Oreka lortzea zaila den arren, ez da ahantzi behar gastuak murriztu behar direla, bai, baina ongizate-estatuaren oinarriak kolokan jarri gabe, hau da, osasuna, hezkuntza eta pentsioak ezbaian jarri gabe. Dena den, horrek ez du esan nahi gehien dutenei gehiago ordainarazteko formulak bilatu behar ez direnik.

XABIER AJA, DEIA

Eztabaida foroa: zor subiranoa, Ander Aizpurua

Thu, 02 Feb 2012 13:04:59 +0100

Bakar bat izango bagina bezala funtzionatzeak dakartzan onurak

Artikulu bat idatzi bat behar nuela esan zidatenean zalantza izpiren bat izan nuen idatzitakoak kaleratzen zenerako baliorik izango ote zuen edo neurri edo egoeraren batek zaharkitua utziko ote zuen. Merkatu oso hegazkorretan bizi gara eta berri eta neurriak ditugu eguneroko janari.

1999an euroa indarrean sartu eta moneta politika bakarraren gerizpean Euro gunea osatzeko ibilbidea hasi genuen. Hazkunde ekonomikoaren laguntzarekin zentzu horretan eman beharreko pausuak eta zehazki, pausu horiek ematearen beharra atzeratzea ekarri zuten. Hala ere, bide horretan, Europako biztanleek eta herrialde ezberdinek gune hori sortzeko zuten kontzientziazio eta sentsibilizazio maila ez zela behar bezainbestekoa ohartarazten zuen egoeraren bat ere izan genuen: Europako konstituzioaren aprobazio eza, adibide. Baina momentuko hazkundeak sistemak zituen eraginkortasun gabeziak bertan jarraitzea ekarri zuten.

Ordutik hona egoera zeharo aldatu da. Italiak, Europako 3.garren ekonomiak eta G7ko kideak, Europaren laguntza jaso behar izan du. Portugal, Grezia eta Irlandarekin bat egin eta Euro gunea kolokan dagoela ohartarazi dute. Baina zergatik horrelako egoera bat? Moneta politika bakarrak, ekonomia eta zerga politika bakarra behar dituelako bidaide eta bere garaian Euro guneko kide izateko baldintza bezala jarritako neurriek ez zutelako aurreikusi herrialde batek arazoak dituen momentuan eman beharreko pausuak eta erabakiak zeintzuk diren. Gaur egun euro-bonoak, aurrekontu bakarra... ez ditugu arrotz eguneroko jardunean baina herrialde guztiak ados jarri eta erabakiak hartzeak denbora asko behar du, merkatuek nahi baino gehiago.

Eta zer eragin dauka aurretik aipatutakoak zor subiranoan? Zuzena eta erabakigarria! Herrialde batek bere inbertsio eta gastuei aurre egiteko behar adina bilketa ez duenean finantziazio bila joan beharra dauka eta hori bi modutan egin dezake: mailegu edo finantziazio bat eskatuaz entitate finantzarioari edo jaulkipenak eginez. Jaulkipen horiek inbertitzaile mota ezberdinek harpidetzen dituzte: pentsio planek, inbertsio fondoek, entitate finantzarioek, partikularrek... Euroa indarrean sartzeak herrialde ezberdinen zorraren interes tasak maila berdinera hurbiltzea ekarri zuen, hau da, finantziazio kostuak parekatzera. Honek merkatu zabal bat sortu zuen Europan, jatorri ezberdinetako inbertitzaileek herrialde bateko zorra erostea ohiko bihurtuz.

Baina lehen aipatutako gabeziek krisi egoera honetan zorraren interes tasen artean diferentzia handitzea ekarri du, arrisku ordaina gehitzea nolabait, aurrekontu, arau eta politika ezberdinak tarteko. Nola jasan liteke Europa bezalako gune batean herrialde batek % 7ko kostua izatea jaulkipen batean eta beste batek % 1,8a? Neurriak hartzea ezinbesteko bihurtu da baina gero eta denbora gutxiago geratzen zaio ondorioak larriagoak ez izateko.

Eta askok galdetzen duten bezala zein irtenbide dauka egoera honek? Ekonomialari eta politikari bakoitzak proposamen ezberdinak egingo lituzke nahiz eta politika ekonomiko eta fiskal bakarraren beharra inork ere ezin alboratu. Europak erabaki ahalmen handiagoa behar du, euro-bonoen jaulkipena, aurrekontu bakarra, fiskalitate zentralizatua eta lidergotza argia izanik aurrera eraman gaitzaketen giltzarriak. Herrialdeek beraien soberaniari uko egin eta neurri handi batean bakar bat izango bagina bezala funtzionatzeak dakartzan onurak (finantziazio kostua berdintzea...) Europari etorkizuneko atea zabalduko diolakoan nago.

Gaindegia Txostena 2011

Thu, 02 Feb 2012 14:51:51 +0100

Gaindegia Txostena 2011 argitalpena osatzen gabiltza eta urtero legez Euskal Herriko errealitate ekonomiko eta sozialaren azterketa eta hausnarketan sakondu asmoz hainbat alor eta gai jorratu ditugu.

Gaindegia Txostenak ondorengoa erakusten digu:

Euskal Herria eta hau osatzen dituzten lurraldeen egoera
Lurraldeen arteko harremana eta errealitate desberdinak
Errealitate hori, ekonomia eta gizarte alorrean ezaugarritu eta neurtzen dituzten adierazle eta zifrak
Lurraldeen arteko alderaketak eta nazioarteari begira, testuinguru zabalago batean, Euskal Herria munduan kokatzea

Horiek guztiak

(Akitania + Euskadi) – Nafarroa Garaia= – Euskal Herria

Thu, 22 Dec 2011 10:41:31 +0100

Euskal Herriak eremu ekonomiko eta sozial berezi gisa garatu behar duela uste dugunok beste ikuspegi batetik begiratzen diogu ekimenari. Bilakaera sozio-ekonomikoak dakartzan erronkei eraginkortasunez erantzun eta euskal herriaren biziraupena ziurtatzen duten lankidetza tresnak behar ditugu. Horrexegatik, hain zuzen, ekimen hau edo beste batzuetatik eskatzen duguna euskaldunen arteko lankidetza sustatu eta babestea da. Balio izan beza, gutxienez, Euskal lurraldeen arteko lankidetzan zein mugaz gaindiko harremanetan ezarria dugun ataka zabaltzeko. Hortik begira diogu ekimen instituzional hau ez dela erabat baikorra. Irakurri Xabier Isasi eta Imanol Esnaola, Gaindegiako Lehendari eta Idazkariaren iritzi artikulua.

Eta, euroa lehertuko balitz zer?

Tue, 20 Dec 2011 11:15:03 +0100

Galdera erraza; erantzunak baditu bere zailtasunak. Ekonomia fikzioa dakar Joseba Barandiaran ekonomialariak bere analisian.

Oharra: Analisia GAINDEGIAk urtero kaleratzen duen Gaindegia Txosteneko edukien parte da aztergai diren beste gai batzurekin batera (www.gaindegia.org).

Euskal Herria eta Eskozia independente izateko pizgarri gehien

Wed, 21 Dec 2011 17:06:46 +0100

Ikertzaileen nazioarteko talde batek metodo berri bat sortu du, iragartzeko Europako zer herrialdek dituzten bat egiteko ala elkarrengandik bereizteko aukera gehiago. Horretarako, irizpide demografikoak eta ekonomikoak baliatu dituzte, eta, berritasun moduan, baita irizpide kultural eta genetikoak ere. Ikertzaileek egindako iragarpenetako bat da zer erregiok duten pizgarri gehiago beren egungo nazioetatik bereizteko. “Ez gara esaten ari banantzea edo bereiztea onuragarria denik erregio horientzat, baina bai Euskal Herriak eta Eskoziak dituztela, termino erlatiboetan, horretarako pizgarri gehien”. Hauek dira Espainiako Karlos III Unibertsitate Publikoko ikerketaren ondorioetako batzuk. Ikus txostena. Jada txostena gaztelaniaz zintzilikatuta

Ibarretxe: 'Small is beautiful… and powerful'

Mon, 12 Dec 2011 14:22:25 +0100

...Esandakotik eratortzen da Euskadi, Europar Batasuneko estatu kideek duten dependentzia-independentzia maila bera izanik, guztiz bideragarria dela herrialde gisa, eta, nire iritziz, gomendagarria ere bai. Izan ere, argi eta garbi hitz egin dezagun, Europak gaur duen egituraren barruan euskal nortasuna defendatzea, gure ekonomia, gure seme-alaben ongizatea defendatzea da, mundu globalizatu honetan zilegia den nazio-proiektua defendatzea baino areago. Azken batean, nahitaezkoa da euskal nortasuna defendatzea euskal herriaren «Giza Garapen Iraunkorrean» aurrera egin nahi badugu. Irakurri Juan Jose Ibarretxe Lehendakari ohia eta Ekonomialaria eta EHUko Doktorearen iritzi artikulua BERRIA egunkarian.

Hauteskunde emaitzak eta sozioekonomia

Mon, 05 Dec 2011 17:27:38 +0100

Hauteskunde emaitzak ustiatu eta, Gaindegiak, datuok uztartu eta alderatzeko ahaleginean, Euskal Herria aintzat hartzen duten partiduen bozken ehunekoa aldagai sozioekonomikoekin alderatu du. Aldagai horiek biztanleriaren dentsitatea, establezimenduen euskal nortasuna, jaiotze tasa, zahartze indizea, 15-29 urte arteko biztanleria eta langabezi erregistratuaren hazkundea dira. Emaitzak udalerri mailan eta herrialde mailan kontsulta daitezke. Hauteskunde emaitzak, Espainiako gorteetarako azaroaren 20koak Hegoalderako eta Frantziako legebiltzarreko 2007 hauteskunde emaitzak hartzen dituzte kontuan Iparralderako.

Euskal Herrian bizi den 4tik 3 euskal lurraldean jaio da

Wed, 30 Nov 2011 09:05:40 +0100

Oraintsu kaleratu berri du Ikuspegik Araba, Bizkai eta Gipuzkoako Immigrazioaren 2010eko urteko txostena. Datuen arabera, azken bost urtetan lehenengo aldiz etorkinen kopurua jaitsi egin da. Hegoaldean, etorkinaren perfila emakumezko latinoamerikarra da (behar batzuk osatzera datorrena). Iparraldean, aldiz, etorkinaren perfila desberdina da: sexuaren arabera %51,7 gizonezkoa da eta %48,3 emakumezkoa eta adinaren arabera ez da Hegoaldera etorritakoaren besteko gaztea. Irakurri Xabier Aierdik eginiko analisia Gaindegia Txostenerako Euskal Herriko immigrazioaren inguruan, 41. orrialdetik aurrera.

Euskal Herriko hauteskunde mapa udalerriz udalerri

Fri, 25 Nov 2011 16:09:16 +0100

Udalerriz udalerri azken bozetako emaitzak ikus daitezke, Espainiako Gorteetarakoak Hego Euskal Herriko kasuan eta Frantziako Legebiltzarrerakoak Ipar Euskal Herrikoan www.eh-hauteskunde-emaitzak.net helbidean. Gaindegiak eta Berria egunkariak elkarlanean kaleratutako argitalpena.

Mugaz gaindiko bilakaera ekonomikoa aztertzen trenaren bitartez

Mon, 28 Nov 2011 09:25:07 +0100

Tren garraioaren bilakaera aztertzeko behatokia sortu dute hiru elkargok Akizetik Hendaia bitarteko tren zirkulaziori erreparatu xedez. Zirkulazioaz gain lurralde desberdinen datu ekonomikoak aztertuko dituzte. Irakurri albistea kazeta.info agerkarian.

Euskal lurraldeak eta lankidetza aro berrian

Thu, 10 Nov 2011 14:11:43 +0100

"Ez dugu gogoko horren gordin esatea, baina ez politikan ez ekonomian ez eta jarduera eremu gehienetan ere, ez da jokatzen gure lurraldetasuna bere osotasunean aintzat hartuz." Xabier Isasik eta Imanol Esnaolak sinatutako iritzi artikuluan Euskal Herria subjektuaren inguruan dihardute. Jarraitu irakurtzen.

Lurrama azoka azaroaren 4an hasita

Fri, 07 Oct 2011 15:22:07 +0200

Euskal Herriko Laborantza ganbarak antolatutako laborantza herrikoi eta iraunkorreko azoka azaroaren 4tik 6ra bitartean iragango da Biarritzen. Ba ote da laborarien beharrik? galdera hori izango dute abiapuntu Lurraman biltzen diren guztiek.

Lurralde antolamenduaz

Mon, 03 Oct 2011 17:02:44 +0200

Euskal Herriko lurralde antolamenduaz hainbat dokumentu sortu da. Antxon Lafont doktoreak bere tesia hain zuzen gai horretan oinarritzen du: Lurralde antolamenduaren epistemologia. Ikuspegi geopolitikotik. Aldiz, badira, intereseko beste dokumentu batzuk eskuragarri. UEUk kaleratutako lana 2010ean Lurralde antolamendua Euskal Herrian: gaur egungo egoera, gatazkak eta erronkak eta Gaindegiako bazkideek gogoeta saio batean sorturiko dokumentua.