 |
 |
 |
|
Euskal gizartearen errealitatearen beste hainbat
alderditan bezala, Euskal Herriko erretiratu
eta pentsionisten bizi baldintzak ezagutzeko
orduan, arazo larriak ditugu behar diren
datuak eta informazioa lortzeko. Kontua
da ezin dela egin Euskal Herri osoaren azterketarik,
daturik ez dagoelako edo datu horiek
biltzeko modua estandarizatu gabe dagoelako.
Gure herri osoaren errealitatearen ezagutza sistematikoki ukatzea
eta defizit hori konponduko duten mekanismoak ezartzeko
gai ez izatea, bertako kolektiboek euren errealitatea ezagutzeko
duten eskubidea argi eta garbi urratzea da.
Muga horiek kontuan hartuta, Euskal Herriko adinekoen egoerara
eta pentsio-sistemetara hurbil gaitezke.
Pentsionista guztien kopurua, euren modalitate guztietan,
655.746koa da eta biztanleen %21,65ak diruzko prestazioren bat
jasotzen du pentsio-gisa. Lurraldeen artean ez dago alde handirik
pentsionisten kopuru osoarekiko portzentajeari dagokionez,
denetan %20 ingurukoa baita. Hileko bataz besteko pentsioaren
zenbatekoa 876,24 €koa da.
Gizarte Segurantzako sistema
propioa izateko Euskal Herritik
egiten den eskaeraren aurka,
euskal subiranotasunaren aurkako
korronte ideologikoek behin
eta berriz esaten dute “Gizarte
Segurantza eta pentsioen euskal
sistema propioa bidera ezina
dela”.
EAEn (Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa) pentsio-
sistema bideragarria ez dela adierazteko
argudioa diru bilketaren eta gastuaren arteko
diferentziak %8 inguruko defizita izatea da.
Gastuan honako ordainketa hauek sartzen dira: pentsioak,
gaixotasunagatiko bajak, amatasunagatiko prestazioak/
haurdunaldiko arriskua eta familiako laguntzak. Superabita
duten kontu-sailak ez dira aipatu ere egiten, esaterako, langabezia
sistema eta Soldatak Bermatzeko Funtsa (Fogasa), hau ere
soberakinduna.
Egungo enpleguen
ordez askoz soldata baxuagokoak
jartzeko
txandako kontratuagatiko
erretiro partzialetan
Gizarte Segurantzako
gastuaren erabilera
“Desdoikuntzan” zer
eragin izaten ari den ere
ez da aztertu. Kotizatzen
hasten direnak baino
soldata handiagoko
kotizatzaileak irtetea
eragiten du horrek,
gainbalio pribatu handiagoen mesedetan.
GSINek emandako datuen arabera, Hegoaldean honako hau
da ordaindutakoaren araberako pentsioen sarrera eta gastuen
zerrenda.
Ikus daitekeen bezala, 2001tik 2007ra bitarteko sarreren bariazioa
%37,68ko gehikuntza da eta gastuen bariazioa
%52,41koa.
Hala ere, gastuen eta sarreren arteko erlazioa positiboa da
Hegoalderako. Azken sei urteetan, Hegoaldetik egiten diren kotizazioengatiko
sarreren eta lau euskal lurraldeetako pentsionisten
ordaindutakoaren araberako pentsioen gastuen arteko
balantzea positiboa izan da, joera alde hori pixkanaka-pixkanaka murriztekoa den
arren. Kostuak handitzeko
joera horren arrazoia
biztanleria zahartzea
eta, ondorioz, lurralde
horietan kobratzen
diren prestazioak
gero eta handiagoak
izatea da.
Joera hori da sistema
propioa izatearen bidera
ezintasuna defendatzen
dutenen oinarrizko
argudioa. Baina egia da Euskal Herrirako Gizarte Segurantza
propioa izateko eskaeraren aurkako jarrera hori gure historiako
beste hainbat fasetan ere egon dela. Lehen, ondorioa bera
zen, baina arrazoiak ez. Lehen, kontuak oso positiboak zirenean,
Gizarte Segurantza propioa aldarrikatzea ez-solidariotzat jotzen
zen. Orain, berriz, sistema propioa aldarrikatzen denean, ekonomikoki
bidera ezintzat jotzen da.
Gizarte Segurantza sistema propioa diseinatzeko orduan
kontuan hartu behar dira aurreko aldietako sarrerak eta etorkizuneko
diru iturriak. Baina, batik bat, aberastasuna birbanatzeko
mekanismoak hartu behar dira kontuan. Euskal Herrian
303.950 pentsionista dira pobrezia larriko (94.781 lagun) edo erlatiboko
(209.169 lagun) egoeran bizi direnak. Pentsionista guztien
kopurua 655.746 lagunekoa dela kontuan hartuta, ia erdiak
pobrezia egoeran bizi direla esan dezakegu.
Iparraldeari dagokionez, ezin dugu kuantifikatu zenbat lagun
bizi diren egoera horretan, baina ordaindutakoaren araberakoa
ez den pentsioa edo ASPA izenekoa kobratzen duten guztiak
eta bataz bestekoa adinako ordainketaren araberako pentsioa
edo txikiagoa kobratzen duten emakumeak (gizon eta emakumeen
artean alde handiak daude) pobrezia egoeran bizi dira.
Gizarte Segurantzako sistema propioak egoera horretatik
abiatu behar du eta errentak birbanatzeko sistema gisa funtzionatu
ahal izan behar du, aurrekontu publikoek ere parte hartuz.
Gizarte Segurantzako sistema propioa diseinatzeak gizarte aseguruen
sistema publikorako funtzio birbanatzaile berri bat pentsatzen
lagundu behar du. Gaur egungoak oinarrizko estaldura
ekonomiko garrantzitsua ematen dio pertsona askori baina ez da
eraginkorra aberastasuna banatzeko orduan. Pentsionisten portzentaje
handi batek pairatzen du maila desberdineko pobrezia.
Lehen adierazi den bezala, Hegoaldeko pentsionisten erdia
baino gehiago pobrezia atalasearen azpitik bizi da. Zentzu horretan,
berriz ere emakumeek pairatzen dituzte eskasia maila
handienak, izan ere, ordaindutakoaren araberakoak ez diren
pentsioak, alarguntasunekoak eta etxeko langileenak dira baxuenak
eta gaizkien ordaindutakoak. Euskal Herriko kolektibo
garrantzitsu horretan bere krudeltasun osoan islatzen da genero
desberdintasuna; emakumeen artean izaten dira pobrezia,
bakardade eta eskasia egoera larrienak, bai baldintza ekonomikoei
dagokienez eta bai osasunaren, gizarte harremanen eta
lanaren inguruko egoerei dagokienez. Emakumeak behartsuago
dira, lan gehiago egiten dute eta bakartiago eta gutxiago zainduta
daude.
Euskal Herri osoan, emakume pentsionistek gizonezko pentsionistek
baino diru sarrera txikiagoak dituzte. Hegoaldean honako
hau da ordaindutakoaren araberakoa ez den pentsioa jasotzen
duenaren profila: emakumea (%65), bikotekiderik gabea
(erdiak baino gehiago) eta 70 eta 79 urte bitartekoa (%52). Gainera,
85 urtetik gorako pentsio-mota horren titularren %91 emakumeak
dira. Pentsio horien zenbatekoa 300 euro ingurukoa da.
70 urtetik gorako emakume asko bakar-bakarrik bizi dira, bizitza
duina egiteko behar diren baldintza ekonomikorik gabe.
Bada hazten ari den beste talde bat, “laugarren adina” izenekoa
eta premia espezifikoak dituena. 85 urtetik gorako pertsonak
dira. Asko bakarrik bizi dira, harreman sozial gutxi dituzte eta
bai euren etxebizitzan eta bai ingurunean moldatzeko arazo handiak
dituzte. Hiri eremuak are eta gogorragoak eta zailagoak dira
pertsona horientzat, euren etxebizitzak eta auzoak ez baitaude
egokituta dituzten mugikortasun arazoetara.
Herritarren segmentu
horrentzako gizarte
zerbitzuen eskaintza publikoa
eta pribatua handitzen
ari den arren,
oraindik ez da nahikoa
eskariaren egungo premien
estaldura lortzeko.
Egungo premia gehienak
laguntza informalaren
bitartez (familiarena
gehien bat) ari dira estaltzen,
baina familien
dedikazio horrek bere
kostu sozialak ditu eta
emakumeengan dute
eraginik handiena. Administrazioak
aurrea
hartu behar du adineko
pertsonen egungo eta
etorkizuneko premiak
gogobetetzeko baliabideak
sortzeko orduan
eta ez gaur egungo eskuhartze
subsidiarioko politikarekin
jarraitu familiak
erantzun ezin duen
edo behar adina baliabide
ez duen kasuetan.
Euskal Herriak elkartasun sozialeko erakunde propioa izateko
eragozpenaren atzean gizarte segurantzaren aparatuaren
kontrolak duen finantza eta gizarte mailako garrantzia dago.
Garrantzitsua da finantza ikuspuntutik baina baita kontrol politikoaren
ikuspuntutik ere. Gaur egun, oraindik, herritar askok
opari gisa hartzen ditu prestazio horiek eta ez eskubide gisa.
Adineko pertsonen kolektiboan erreparo handiak daude iritzi
politikoak adierazteko edo jarrera ideologikoei buruzko iritziak
emateko. Horrek ez du esan nahi pertsona horiek euren iritzi
eta ideia politiko propiorik ez dutenik baina, bizi esperientziaren
ondorioz -Hegoaldeko adineko pertsona gehienentzat,
euren bizitzako zatirik handiena frankismo garaian igaro da-,
mesfidatiak dira eta askok eta askok ez dute euren burua eskubide
osoko herritar gisa ikusten. Ez dugu ahaztu behar kolektibo
hori Euskal Herriko herritarren ia %20 dela eta hauteskundeetan
izaten duten jokabidea erabakigarria izaten dela. Horregatik,
administrazioa kontrolatzen duten alderdiek makilaren eta azenarioaren
politika egiten diete, hau da, jendaurreko adierazpenetan
gauzak agintzen dizkiete eta mimatu egiten dituzte eta,
aldi berean, jasotzen dituzten prestazioak murriztearekin mehatxatzen
dituzte. Beraz, ez da harritzekoa kolektibo horretako
ia %40k (Hegoaldean) administrazio bakar batez ere ez dela fidatzen
adieraztea, ez administrazio zentralaz ez autonomikoaz.
Dena den, aipagarria da %62 lau herrialdeentzako gizarte segurantza
sistema sortzearen aldekoa izatea.
Gizarte Segurantzaren
sistema propioa aldarrikatzea,
bestalde,
sistema publikoaren gutxiegitasuneko
eta pentsio-
sistema pribatuekin
osatzeko mehatxuzko
giroan ematen da. Esanguratsua
da gizarte segurantzaren
sistemaren
ustezko bidera ezintasuna
edo iraun ezintasuna
prestazio eta aseguru
sistemaren birmoldaketa
ez-solidario interesatu
batean erabili nahi
izatea. Iraun ezintasunaren
soluzioa pentsiofunts
pribatuetan inbertitzea
eta aurreztea
izan dadin nahi da eta,
horrek, batetik, pentsioen
sistema publikoaren
deskapitalizazio
handiagoa eragiten du
eta, bestetik, finantza
sistemaren dinamika espekulatzaileak
langileriaren
baliabide propioekin indartzen ditu.
Paradoxa handi baten aurrean gaude: bizi itxaropena luzatzea
eta erretiro aldiko bizi baldintzak hobetzea lorpen handiak
izan dira baina, orain, sozialki ezin eutsizko egoera gisa planteatzen
dira. Gizarte Segurantza Sistema duina gizarte osoarentzako
mehatxua dela adierazten duen irudia ari da eratzen
eta 65 urtetik gorako pertsona guztiek etorkizunean pentsioduinak
izatea bidera ezina dela eta, ondorioz, aseguru pribatu
propioa izan beharko dutela ari da transmititzen, pentsio-funtsak,
alegia.
Gizarte Segurantzaren sistemak berekin duen elementu
ahaltsuenetako bati gizarte ikuspegitik erasotzea da hori: Gizarte
Segurantzaren Sistemak berekin du arriskuak sozialki partekatzen
direneko ideia eta belaunaldien artekoa ere baden elkartasuneko
sistema kolektibo baten zati gisa ikusten da etorkizunaren
aurreko ziurgabetasuna. Aseguru pribatuek ez dute
ekonomikoki soilik deskapitalizatzen gizarte segurantza, ideologikoki
ere deskapitalizatzen dute eta neurri handiagoan, gainera.
«Elkartasun kolektibo eta belaunaldi artekoak ez du balio,
ez da baliagarria. Salba ezazu zeure burua», hori da mezua.
Bizi luzetasunaren lorpen soziala manipulatu egiten da mehatxua,
menderapen ideologikoa eta dualtasun sozial gehiago
sortzeko. Horrela, kolektibo horren zati handi bat, gasturako
sektore potentzial garrantzitsu gisa detektatu duten enpresa
ekimenen xede den bitartean, erretiratu eta pentsionisten beste
%50 pobrezia egoeran edo horren arriskuan bizi dira.
|
||
Pdf-an analisiaz gain, gaiari sarrera egiten dion erreportajea.
|
Irakurri beste analisiak.
| Txostena | Tamaina |
|---|---|
| EHko_PentsioSistemakGT08.pdf | 357.09 KB |
559 irakurketa
