Ekarpenak

XXI mendeko adierazleak Euskal Herrirako. Analisia

Ingurune ekonomiko orokorra, enplegua, berrikuntza eta ikerkuntza, ekonomiaren erreforma eta gizarte kohesioa. Lehenengo aldiz aipatu ekonomia alorren adierazle galeria apala dugu kalkulatua Euskal Herrirako. 22 adierazle genero eta jarduera adar desberdinetan banatuta.

Antón Borjak, EHUko irakasleak, eta Michel Larrasquet-ek, Mondragon Unibertsitateko irakasleak adierazle hauen gaineko analisia egin dute.

Antón Borjaren testua gaztelaniaz dago. Michel Larrasquet-ena, berriz, euskaraz.

Irakurri analisiok ondorengo txostenetan.

Agur Zuberoa

Agur Xiberoa, bazter güzietako xokorik ejerrena, agur sorlekia, hiri ditik ene amentsik goxuenak, dio kanta herrikoiak.
Denboran, duela oso guti arte, xiberotarrak ziren Parisera lan bila joan behar. Baserritik ezin gehiago biziz edo herrian lanik ez, eta, Parisera joaten ziren, bertatik kopla horiek eskainirik hain maite zuten herriari.
Egun berriz, gazteak ez dira gehiago joaten Parisera, Zuberoan ez baitago gazte handirik gehiago eta hurbilago Lapurdi kostaldean edo Paue aldean atxematen baitute ogibidea. Egun ez dira xiberotarrak joaten, Zuberoa da Euskal Herritik deserrotzen ari zaiguna.
Iragan asteaz geroztik, enpresari xiberotarrek ez dituzte gehiago heien inposak Baionan ordaintzen. Xiberotar soilek, aspaldidanik Euskal Herritik kanpo ordaintzen dituzte zergak, beraien langabezi tasa eta datu demografikoak ez dira baxenabar eta lapurtarrekin batera kontutan, biarnesekin baizik.
Haurrak ere, gaur egun, xiberotarren gehiengoa Euskal Herritik kanpora sortzen da Oloruen, xiberoan ez baitute haur sortzeko klinikarik. Batzuk Donapaleura edo Baionara etorriko dira, baina geroz eta xiberotar gehiago Euskal Herritik kanpora sortzen da. Gehien erosten den egunkaria ez da maleruski gure Journala, ez eta Sud ouest ere ez. Pauen egiten den République egunkaria baizik, zuberotarrak biarnesak bailiran asimilatzen dituena. Epaitegirik ez dago Xiberoan eta Baiona zein Donapaleuko auzitegiak ez dira erabilgarri xiberotarrentzat. Auzitigiak Oloruen edo Pauen dituzte. Segurantza soziala, nortasun agiriak, autoko paperak, osasungintza, familiarako erakundeak denak Biarnoan dituzte.
Merkataritza Ganbara da egitura ofizial bakarra, Xiberoa Ipar Euskal Herriari lotzen duena. Baina auskalo noiz arte...
Xiberoa Euskal Herriari lotzen duen azken zubia, euskara da, baina hau ere hondoratzen ari da.
Agur Xiberoa, Zu utziz geroztik, bizi naiz tristerik, abandonaturik.
Hur Gorostiaga – Euskadi Irratia – Goiz Kronika 2007-09-19

Ipar EHren erronkak (Gaindegiaren Zuzendaritza Batzordea)

Xabier Isasik, Gaindegiako lehendakariak, bere Zuzendaritza Batzordearen izenean Ipar Euskal Herriaren erronkak izeneko dokumentua sinatzen du.

Bertan, Ipar Euskal Herriaren inguruan azpimarratu beharreko gaiak adierazten dira, Gaindegiaren aburuz.

IPAR EUSKAL HERRIAREN ERRONKAK

Sar hitza

Gaindegiara biltzen garen pertsonok ekonomia eta gizarteko arlo desberdinetatik gatoz, euskal lurralde orotakoak gara eta gure Herriaren geroari arretaz begiratzen diogu. Izan ere, badakigu jakin gure Herriak, gaur egungo nazioarteko plazan duintasun handiz bizirauteko oinarri ezin hobeak dituela, baldin eta eragileen arteko lankidetza eta ahalik eta kohesio mailarik handiena bilatuz jokatzen baldin badugu.

Mundu mailan gertatzen ari diren aldaketa ekonomikoek nahiz Europako Batasunaren bilakaerak erantzun beharreko hamaika galdera paratzen dizkigute eragile sozial eta ekonomikooi. Euskal Herriko eragile ekonomiko eta sozialen artean bada erronka horiei erantzuteko grinarik, baina oraindik bide luzea dugu egiteko gure herriaren luze-zabalean bizi ditugun askotariko errealitateei behar bezala erantzuteko.

Gaindegiak arreta eta interes biziz jarraitzen ditu Ipar Euskal Herrian erronka horiei erantzuteko egiten ari diren ahaleginak. Interes horrek bultzatuta egungo egoerari ikusten dizkiogun zenbait ezaugarri azpimarratzera gatoz gogoeta saio honen bitartez.

Aintzat hartzekoak

Euskal Herria garapen jasangarriko unitatea. Mundializazioak eta Europako Batasun prozesuak gero eta beharrezkoago egiten dute Ipar eta Hego Euskal Herriak elkarrekin erantzutea aurrean ditugun erronka ekonomiko eta sozialei. Euskal lurraldeen arteko lankidetza Euskal Herriaren garapenerako zutarria da. Europan mugaz gaineko harremanak indar bereziz sustatzen diren honetan euskaldunak elkarlan horren txapeldun izan gaitezke.

Garapen jasangarriaren ildotik eragile sozialek eginkizun ordezkaezina dute. Proiektu eta dinamika berriak eraikitzeko lanean eragile sozialak izan behar dute protagonista naturalak. Gure lurraldearen aberastasuna bere eragile sozial eta ekonomikoak eta hauen lana dira. Nekez izango genituzke gaur egun euskarazko irakaskuntza sare zabala edo mugimendu kooperatibo indartsua gure arbasoek aldez aurretik ahalegin sendo eta iraunkor bat egin izan ez balute. Ikuspegi horretatik diogu, Ipar Euskal Herriak dituen erronkei erantzuteko bertako eragile sozio-ekonomikoen dinamismoa, konpromisoa eta inplikazioa beharrezkoak direla.

Ipar Euskal Herria bere osotasunean aintzat hartuko duen instituzionalizazioa behar da bertako gaiak modu eraginkorrean kudeatu ahal izateko. Ekonomia suspertuko duen politika berriak abian jartzeko, edo bertako proiektuek eskatzen duten formazio sarea sortu ahal izateko gaur egungoa baino instituzionalizazio gradu handiagoa behar da. Hego Euskal Herriko instituzioekin parez-pare elkarlanean aritzeak ere eskatzen du instituzionalizazio gradu handiagoa.

Kezkatzekoak diren gaiak

1. Ipar Euskal Herriko gazteen ihesa. 1982 eta 1999 bitartean, 47.000 lagun joan ziren Lapurdi, Zuberoa eta Nafarroa Behereatik. Jasangarria izan nahi duen gizarte proiektu batek ezin onar dezake horrelako gazteen emigrazio tasarik. Gazteak bere herrian formatu, lan egin eta bizitzeko bide egokiak behar ditu. Bertan bizitzeko eta lan egiteko bideak bilatu behar dira, bertako identitateari eutsi edo sare soziala trinkotzeko modu bakarra da. Jasangarritasunaren izenean bertako populuari bere lurraldean bertan eskaini behar zaio alternatiba.

2. Mugaren eragina. Aduanak desagertu arren, muga ugari dago indarrean Hego Euskal Herria eta Ipar Euskal Herriaren artean. Muga kulturalek, administratiboek, ekonomikoek, azpiegituretakoek, psikologikoek... zaildu egiten dute hainbat arazori eman dakiokeen erantzuna. Muga fisikoa desagertzen ari den garaian bestelako mugak indartsu irauten dute eta hori guztia gure barne kohesioaren kaltetan dator.

   Ezinbestekoa da eragile sozial, ekonomiko nahiz instituzionalek, mugaren alde batekoek zein bestekoek elkarlan bide berriak zabaltzea. Horretarako, borondate sendoa eta konpromiso zehatzak behar dira, elkarlana eskatzen duten gaiak ez dira falta.

3. Kohesio falta. Lapurdiko kostaldea izugarri azkar ari da hazten. Lurraldeari dagokionez bertan biltzen dira biztanle, zerbitzu eta jarduera ekonomiko ia guztiak. Bitartean barnealdea husten ari da eta zenbait kasutan lotarako auzo bihurtzen ari da. Beraz, kaltetutako eremuak bertako populazioa galtzen ari dira eta zenbait gainpopulatutako eremuetako etorkinak hartzen ari dira. Gaur egun Lapurdik duen biztanle dentsitatea (266,2 biztanle/km2) Zuberoak (21,8 biztanle/km2) eta Nafarroa Behereak (19,0 biztanle/km2) dutena baino askoz handiagoa da.

4. Euskararen gainbehera herritarren artean. Ipar Euskal Herrian euskarak ez du ofizialtasunik eta atzerakada larria bizi du. Euskara, bateko eta besteko euskal herritarren arteko komunikazio tresna dena, galbidean egoteak komunikazioa zailtzen du eta gure komunitatearen kohesioa eragozten. Euskaldun kopuruak emendatu eta euskararen erabilera sustatzea da gure barne kohesioa indartzeko bide nagusia.

5. Geroari begira. Ardura handiz begiratzen diogu etorkizun hurbilari. Aurretik aipatu ditugun arazo eta gabeziak gainditzeko bide luzea egin behar du Ipar Euskal Herriak eta erronka berriak berehala iritsiko dira. Horien artean eskualdeen arteko lehiari lotutako erronkak azpimarratu nahi genituzke bereziki. Ezinbestekoa da Ipar Euskal Herriak bere gaitasunak biderkatzea lehia horretan leku duin bat hartu ahal izateko.

   Azken hitza

   Euskal Herriak oinarri jasangarria duen garapen sozial eta ekonomikoa egiteko ezaugarri oso egokiak ditu. Egoki jokatuz gero Euskal Herria garapen jasangarrirako unitate izatera hel daiteke eta erreferentzia propioa eskuratu Europako Batasuna eta Mundu mailan. Horretarako, ordea, gure aukera guztiez baliatu behar. Herri gisa jokatzen asmatzea da gakoa, kohesio maila handituz, lurralde eta eragile desberdinen arteko elkarlanean sakonduz. Etorkizunak ahalegin hori eskatzen digu.

   Xabier Isasi, Gaindegiako lehendakaria bere Zuzendaritza Batzordearen izenean.
   2006eko azaroa

"Euskal Herria, EBko hego-mendebaldeko nazioa" txostenari ekarpenak

Hauek argitaratu eta web honetan zintzilikatu dugun txostenaren aurreko dokumentuari egindako ekarpenak dira. Izan zen eztabaida prozesuaren erakusgarri izango direlakoan argitaratu ditugu. Ekarpenak gazteleraz daude, sortu ziren hizkuntzan.

Demografia eta ugalkortasuna Euskal Herrian

Jardunaldiko hizlariak eta ekarpenak

Jardunaldian parte hartu zuten hizlariak eta bakoitzak jorratutako gaia:

Sarrera hitzaldia: Euskal Herriko demografia zertan den

Ane Larrinaga eta Mila Amurrio, EHUko soziologia irakasleak

Euskal Herriko demografia eta ugalkortasuna, ezagutu beharreko datuak

Amaia Elizagarate, Gaindegiako estatistika arduraduna

Prospekzio demografikoa. Zer datorkigu?

Marta Luxan, demografian aditua

Amaiera diskurtsoa

Xabier Isasi, Gaindegiako lehendakaria

Hona hemen PDF formatuan adituen ekarpenak.

EHko laborantzaren inguruko eragile eta adituen iritziak

Euskal Herriko Laborantza Gida 1.0 (2005eko uztaila)

Eragile eta adituen iritziak

PDF formatuan irakurtzeko eta jaisteko hemen.

¿Qué futuro para la economía de Iparralde?

Anton Borjak eta Mikel Gómez-ek, EHUko ekonomia aplikatua I saileko kideak, eratutako dokumentua da.

Lan hau beste lan batzurekin batera liburu batean argitaratuta dago. Hona hemen erreferentzia:

BORJA ANTON eta MIKEL GOMEZ URANGA. ¿Qué futuro para la economía de Iparralde?. FRANCISCO LETAMENDIA. Acción colectiva hegoalde-iparralde. Arg.1. Madril: Fundamentos, 2006, 153-178 orr.

Hona bi irakasleen lana irakurgai PDF formatuan.

Oharra: lana espainolez eta frantsesez dago.

ZITEBEP 2010aren izaera ahula eta ez sistemikoa

Zintzia, Teknologia eta Berrikuntzarako Plana 2010ari begira oso kritiko azaltzen da Antón Borja EHUko irakaslea. Lau ardatz nagusietan ekintza zehatzak proposatzen ditu Euskal Autonomia Erkidegoko kasura egokitzeko. Irakurri, Zientzia, Teknologia eta Berrikuntzarako Plana 2010. Ikuspegi kritikoa , Antón Borja, EHUko irakaslea.

Hutsuneak eta urritasunak ondorengo ardatzetan zuzentzeko proposamena:

• Euskal Administrazioaren gaitasuna eta planifikazioa

• Ezagutza Sortzeko Sistemen gaineko neurriak

• Ezagutzaren ustiapen sistema

• Atari sistema